Παραδοσιακά σκεύη καθημερινής χρήσης

Η γάστρα

Η γάστρα ήταν ένα απαραίτητο σκεύος της ζωής στο χωριό. Ήταν μια ημισφαιρική χονδρή λαμαρίνα, που στο πάνω μέρος είχε μια λαβή για να μπορούν να τη σηκώνουν με το «ξυθάλι» ή να τη μεταφέρουν με τα χέρια, όταν ήταν κρύα.

Πιο κάτω από τη λαβή είχε ένα μεταλλικό στεφάνι για να κρατάει τις ζεστές στάχτες και τ’ αναμμένα κάρβουνα. Στη «γωνιά», η οποία συνήθως ήταν από πλάκες για να κρατούν την θέρμανση, η νοικοκυρά άναβε δυνατή φωτιά με κλάρες που κάνουν γρήγορη και δυνατή φλόγα και δημιουργούν κάρβουνα πολύ γρήγορα.

Πάνω στη φωτιά τοποθετούσε τη γάστρα, η οποία γινόταν κατακόκκινη από τη δυνατή φλόγα. Όταν η φωτιά έπεφτε, η νοικοκυρά καθάριζε τη γωνιά, έβαζε το στρογγυλό ταψί με το ψωμί ή το φαγητό, το σκέπαζε με τη γάστρα και ύστερα έβαζε τα κάρβουνα και τη ζεστή στάχτη πάνω και γύρω στη γάστρα και σφράγιζε το φορητό φούρνο. Σε δύο ή τρεις ώρες το φαγητό ή το ψωμί ήταν έτοιμο. Στη γάστρα έψηναν το ψωμί, τις πίτες, τα γλυκά του ταψιού, μπακλαβάδες, κουραμπιέδες, αλλά και φαγητά. 

Ήταν ένας πρωτόγονος φορητός φούρνος. Η γάστρα μαζί με την πυροστιά, το ξυθάλι, ένα κακάβι με το καπάκι για πιάτο, ήταν τα βασικά σκεύη της καθημερινότητας της νοικοκυράς. 

Το φαγητό στη γάστρα είχε υπέροχη γεύση και νοστιμιά, γιατί σφράγιζε καλά και κρατούσε μέσα τα υγρά και τα έψηνε πολύ σιγά.

Άλλα σκεύη της κουζίνας του χωριού ήταν το τηγάνι, το ταψί, η χουλιάρα (κουτάλα), ο τέντζερης, ο μαστραπάς, το σκαφίδι.

 

Τάβλα – Σοφράς

Ο «Σοφράς» ή σουφράς, ήταν ένα στρογγυλό τραπέζι φαγητού μικρός ή μεγάλος με πολύ χαμηλά πόδια, ως 40 εκ. ύψος, δεν το χρησιμοποιούσαν μόνο για τραπέζι φαγητού. Οι τρώγοντες κάθονταν σταυροπόδι, εκτός των νέων γυναικών που έτρωγαν στηριζόμενες στα γόνατά τους ή καθισμένες σε μικρά σκαμνιά. Οι άνδρες κάθονται πάνω σε προσκέφαλα σταυροπόδι πάντοτε. Παλαιότερα τραπεζομάντηλα δεν χρησιμοποιούσαν αλλά πάνω στο σοφρά έβαζαν ένα μεγάλο σινί και μέσα σε αυτό τα σάνια ή σαγάνια. Στα μεγάλα δείπνα, όπως στην περίπτωση γάμου χρησιμοποιούσαν σουφράδες ορθογώνιες σε κανονικό ύψος για 10 ή και περισσότερα άτομα και κάθονταν σε ξύλινα καθίσματα. Οι γυναίκες όμως δεν συμμετείχαν στο κοινό με τους άνδρες τραπέζι αλλά σε ξεχωριστό. Πάνω στο σοφρά έκαναν κι άλλες δουλειές, όπως το πλάσιμο των φύλλων ζυμαριού για τις πίτες, το ζύμωμα της καλαμποκοκουλούρας, των πρόσφορων για την εκκλησιά, των κουλουριών. Πάνω αναποδογύριζαν αμέσως μετά το ξεφούρνισμα τις πίτες, άπλωναν τα σύκα μετά το βράσιμό τους για να γίνουν οι συκομαΐδες κ.ά. Ήταν ένα σκεύος που δεν έλειπε από κανένα σπίτι του χωριού.

 

Το Σκαφίδι

Το σκαφίδι ήταν μια σκάφη συνηθισμένου μεγέθους, ξύλινη κι εχρησιμοποιείτο μόνο για το ζύμωμα του ψωμιού. Για να ζυμωθεί το καλαμποκίσιο ψωμί ήταν απαραίτητο το σκαφίδι γιατί δεν πρόκειται ακριβώς για ζύμωμα καλύτερα να λέμε για ανακάτωμα. 

Έβαζαν το αλεύρι στη μέση του σκαφιδιού, σαν κάθετο τείχος κι από τη μια πλευρά του έριχναν το ανάλογο αλάτι και το προζύμι κι από την άλλη το ζεματιστό νερό. Με μια μεγάλη ξύλινη χουλιάρα (κουτάλα) έσπρωχναν λίγο-λίγο το αλεύρι προς το νερό και το ανακάτωναν για να μουσκέψει και να ποτίσει καλά με το ζεματισμένο νερό αλλιώς θα μύριζε καλαμποκίλα. Έπρεπε να το πετύχουν σε κατάλληλη ρευστότητα για να γίνει καλό το ψωμί. Εκεί στην άκρη του σκαφιδιού το άφηναν ώσπου να γίνει η ζύμωση κι ύστερα το μετέφεραν στο ταψί για να το ψήσουν σε λίγο.

 

Διάφορα αντικείμενα

  • Χερόμυλος πέτρινος για το άλεσμα του σιταριού.
  • Κοσκινάκι για κοσκίνισμα του αλευριού.
  • Σκάφη για ζύμωμα.
  • Μύλος σιδερένιος για να αλέθουν ρύζι και κουρκούτι. 
  • Σινιά μεγάλα μπακιρένια, ρηχά ταψιά για γλυκίσματα κυρίως στα αρραβωνιάσματα και τους γάμους. 
  • Ταψιά μικρού μεγέθους και περισσότερο βαθιά για φουρνιστά φαγητά.
  • Πυροστιά: τρίγωνο σιδερένιο με πόδια που το τοποθετούσαν στη φωτιά για να στηρίζεται η κατσαρόλα ή το τηγάνι.
  • Σουφράς/σοφράς: χαμηλό στρογγυλό τραπέζι στο οποίο έτρωγε η οικογένεια καθισμένη σταυροπόδι.
  • Καζάνι μικρό για τραχανά. Μεγάλο για μπουγάδα. 
  • Κοφίνι για ρούχα άπλυτα ή καθαρά. 
  • Πιθαράκια: πήλινα αγγεία στα οποία διατηρούσαν λαδοτύρι και ελιές. 
  • Σεντουκάκι: κασέλα για αποθήκευση αντικειμένων. 
  • Βαρταλαμίδι: μικρό σεντούκι για φύλαξη πολύτιμων αντικειμένων. 
  • Κατζέλια: μεταλλικοί γάντζοι για κρέμασμα αντικειμένων και τράβηγμα κουβά που έχει πέσει στο πηγάδι. 
  • Καντάρι: ζυγός που ζυγίζει σε οκάδες. Ήταν μία σιδερένια βέργα στο ένα άκρο της οποίας κρεμούσαν το αντικείμενο που ήθελαν να ζυγίσουν και στο άλλο μετακινιόταν ένα αντίβαρο μέχρι να ισορροπήσει η βέργα. 
  • Τσότρα: ξύλινο δοχείο για πόσιμο νερό που έπαιρναν στο αλώνι ή γενικά στις αγροτικές δουλειές. Διατηρούσε το νερό κρύο.
  • Παβούρι / παγούρι: μικρό δοχείο, συνήθως μεταλλικό, για νερό. 
  • Ντουρβάς / ντρουβάς: υφαντό ταγάρι με το οποίο μετέφεραν νερό και ψωμί.

Φόρμα Σχολίων

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
2 + 1 =

Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.