Οι Μακεδονικοί Τάφοι των Λευκαδίων

Οι μακεδονικοί τάφοι συνιστούν έναν αρχαιοελληνικό τύπο ταφικού μνημείου που πήρε το όνομά του από την περιοχή όπου βρέθηκαν τα περισσότερα δείγματα αυτού του τύπου. Πρωτοεμφανίζονται λίγο μετά τα μέσα του 4ου π.Χ. αιώνα και η χρήση τους διαρκεί για δύο ακόμη αιώνες περίπου. Πρόκειται για υπόγεια ταφικά μνημεία, τετράγωνα ή ορθογώνια, συνήθως μονοθάλαμα ή διθάλαμα, με καμαρωτή στέγη, συχνά με μνημειακή πρόσοψη και δρόμο που οδηγούσε στο μνημείο.

Στον αρχαιολογικό χώρο της Μίεζας περιλαμβάνονται τέσσερις σπουδαίοι αλλά και άλλοι μακεδονικοί τάφοι, οι οποίοι βρίσκονται στον περιβάλλοντα χώρο, έξω από τα τείχη της πόλης και φαίνεται πως είναι τοποθετημένοι στις δύο πλευρές της κύριας οδικής αρτηρίας που οδηγούσε από τη Μίεζα στην Πέλλα.

Οι μακεδονικοί τάφοι των Λευκαδίων, κατά την αρχαιολόγο Κατερίνα Ρωμιοπούλου, παρά το ότι βρέθηκαν συλημένοι, αποτελούν πολύτιμη πηγή πληροφοριών για την υστεροκλασική και την ελληνιστική αρχιτεκτονική αλλά και για την μνημειακή ζωγραφική. Είναι τα μοναδικά μνημεία στην Ελλάδα κλασικής και ελληνιστικής εποχής, που στο εσωτερικό τους έχουν μεγάλες επιφάνειες με πολύχρωμες συνθέσεις ζωγραφισμένες με τις τεχνικές που διαμορφώθηκαν τον 4° αι. π.Χ. Τέσσερις είναι οι σπουδαιότεροι τάφοι στους οποίους και θα αναφερθούμε είναι : ο τάφος του Kinch, ο τάφος των Λύσσωνος και Καλλικλέους, ο τάφος της Κρίσεως και ο τάφος των Ανθεμίων.

(Πηγή: Χ. Σ. Ζάλιος, Τα Λευκάδια Νάουσας, Τα Ναουσαίϊκα, τεύχος 19, Ιανουάριος-Απρίλιος 2013)

 

  • Ο τάφος της Κρίσεως ή τάφος των Λευκαδίων

​Το 1954 εντελώς τυχαίαανακαλύφθηκε και ανασκάφηκε στην περιοχή των Λευκαδίων από τον αρχαιολόγο Φώτιο Πέτσα, ένας μεγάλος διθάλαμος με διώροφη πρόσοψη μακεδονικός τάφος. Κατά τον Φ. Πέτσα ο τάφος αυτός είναι ο μεγαλύτερος, με την πιο λαμπρή διακόσμηση και ως μνημείο, ο σπουδαιότερος από όλους τους μακεδονικούς τάφους. Ο τύμβος στην αρχική του μορφή είχε ύψος περίπου 1,5 μ. και διάμετρο περίπου 10 μ. Ο προσανατολισμός του μνημείου είναι τέτοιος, ώστε η πρόσοψη του να βλέπει προς τη Δύση.

Το μνημείο αποτελείται από έναν απλό προθάλαμο και από το νεκρικό θάλαμο με σπουδαία αρχιτεκτονική διακόσμηση. Η πρόσοψη του τάφου αποτελείται από δύο ορόφους από τους οποίους ο κάτω είναι δωρικού ρυθμού με τέσσερις ημικίονες και δύο παραστάδες, ενώ ο πάνω ιωνικού ρυθμού με έξι ημικίονες και δύο παραστάδες, μεταξύ δε αυτών υπάρχουν επτά εικονικά παράθυρα. Οι έντεκα μετόπες του δωρικού γείσου διακοσμούνται με παραστάσεις από τη μυθική σύγκρουση Κενταύρων και Λαπιθών. Το αέτωμα επίσης φέρει παράσταση από έγχρωμο κονίαμα.

Στη διώροφη πρόσοψη του εικονίζεται παράσταση εμπνευσμένη από έργο του Πλάτωνα, το Γοργία. Εικονίζεται ο νεκρός τον οποίο οδηγεί ο ψυχοπομπός Ερμής στους κριτές του Άδη, τον Αιακό και το Ροδάμανθυ, οι οποίοι θα αποφασίσουν εάν θα τον κατατάξουν στους καλούς για να καταλήξει στις νήσους των Μακάρων ή στους κακούς για να βασανίζεται αιώνια στα Τάρταρα. Ο νεκρός που είναι ντυμένος με τη μακεδονική στρατιωτική ενδυμασία ενός άρχοντα, παρουσιάζεται όρθιος να στρέφεται και να κινείται προς τα δεξιά. Έχει το αριστερό χέρι στη θήκη του ξίφους του και με το δεξί έχει υψώσει το δόρυ σαν να είναι έτοιμος να ξεκινήσει.

Ο νεκρός θεωρείται ότι είναι εικονιστική παράσταση, σε αντίθεση με τις άλλες τρεις μορφές, για τις οποίες ο ζωγράφος θα είχε γνωστά πρότυπα από τη μακρόχρονη παράδοση. Σύμφωνα μ' αυτό μπορεί να ειπωθεί ότι η παράσταση του νεκρού αποτελεί απόδειξη για την ενδυμασία και τον οπλισμό ενός πολεμιστή της εποχής του, που μάλλον δεν πέθανε πολεμώντας γιατί λείπει η ασπίδατου και δε φορά κράνος. Στη ζωφόρο εικονίζεται μάχη εφίππων και πεζών Μακεδόνων κατά Περσών, οι οποίοι αγωνίζονται κατά ζεύγη, ένας πεζός σε συνεργασία με έναν έφιππο.

Το μνημείο ανήκει στα χρόνια μετά το 300 π.Χ., ο νεκρός ήταν σύγχρονος της γενιάς του μεγάλου Αλεξάνδρου και πέθανε σε μεγάλη ηλικία, μάλλον στις αρχές του 3ου αι. π.Χ. Ο Μανώλης Βαλσαμίδης στο βιβλίο του «ΜΙΕΖΑ» διατυπώνει τη βεβαιότητα ότι ο τάφος είναι του Πευκέστα του Μιεζέα.

(Πηγή: Χ. Σ. Ζάλιος, Τα Λευκάδια Νάουσας, Τα Ναουσαίϊκα, τεύχος 19, Ιανουάριος-Απρίλιος 2013)

 

  • Ο τάφος των Ανθεμίων

​O άλλος τάφος της περιοχής, ο λεγόμενος τάφος των Ανθεμίων, ανακαλύφθηκε τυχαία το χειμώνα του 1970. Ήταν ήδη συλημένος και ανασκάφηκε συστηματικά από την αρχαιολόγο Κατερίνα Ρωμιοπούλου (1971-1973). Πρόκειται για ένα χαριτωμένο διθάλαμο μνημείο, με ιωνική πρόσοψη από τέσσερις πώρινους ημικίονες επιχρισμένους με λευκό κονίαμα που στηρίζουν το θριγκό και το αέτωμα. Στη νωπογραφία στο τύμπανο τουαετώματος εικονίζεται μισο- ξαπλωμένο ζευγάρι. Πρόκειται για το ζεύγος των θεών του κάτω κόσμου, τον Πλούτωνα και την Περσεφόνη. Στα τρία ανθεμωτά ακρωτήρια που κοσμούν το αέτωμα διατηρείται αναλλοίωτο το έντονο κόκκινο και το μπλε χρώμα, ενώ όλη η θολωτή οροφή του προθαλάμου είναι ζωγραφισμένη με νερολούλουδα και ανθέμια σε λευκές και ιώδεις αποχρώσεις πάνω σε γαλάζιο βάθος. Αυτά τα λουλούδια, έδωσαν στον τάφο το συμβατικό του όνομα.

Η είσοδος της πρόσοψης ήταν φραγμένη με απλούς λιθόπλινθους, ενώ το άνοιγμα από τον πρώτο στο δεύτερο θάλαμο έκλεινε με μνημειακή δίφυλλη μαρμάρινη πόρτα, διαστάσεων 3,50 x 1,80 μ., που σήμερα τη βλέπουμε πεσμένη στο δάπεδο του θαλάμου. Εντός του θαλάμου διακρίνουμε ένα μακρύ χτισμένο πεζούλι για τα κτερίσματα και τις προσφορές καθώς και μια ορθογώνια θήκη όπου τοποθετούταν η λάρνακα με τα υπολείμματα από την καύση του νεκρού. Ο τάφος σύμφωνα με την αρχαιολόγο Κ. Ρωμιοπούλου χρονολογείται στο πρώτο μισό του 3ου αι. π.Χ. Η σημερινή μνημειακή πρόσβαση του τάφου κατασκευάστηκε μετά την ανακάλυψή.

(Πηγές:
Α. Οικονόμου, Νάουσα. Ο τόπος, το χθες και το σήμερα… Νάουσα, 2005.
Χ. Σ. Ζάλιος, Τα Λευκάδια Νάουσας, Τα Ναουσαίϊκα, τεύχος 19, Ιανουάριος-Απρίλιος 2013)

 

  • Ο τάφος των Λύσωνος και Καλλικλέους

​Στα Λευκάδια, στο κτήμα του Αμανατίδη, βρέθηκε τυχαία την άνοιξη του 1942, αξιόλογος μακεδονικός τάφος των ελληνιστικών χρόνων. Η ανασκαφή έγινε από τον Χαράλαμπο Μακαρονά το φθινόπωρο του ιδίου έτους και δημοσιεύτηκε το 1993 σε αυτοτελές βιβλίο από την συνεργάτιδα του κ. Stella Miller.

Ο τάφος που χρονολογείται γύρω στο 200 π.Χ., αποτελείται από νεκρικό θάλαμο με καμαρωτή στέγη και κεραμοσκεπή, διαστάσεων 3x4μ. και μικρό προθάλαμο με επίπεδη στέγη. Η πρόσοψη αποτελείται από ψηλό τοίχο, ο οποίος φέρει πάνω από την πόρτα μικρό αέτωμα πάνω σε τετράγωνη εξοχή. Ο θάλαμος όπως και ο προθάλαμος είναι διακοσμημένοςμεπλούσιες τοιχογραφίες. Πάνω στο υπέρθυρο της θύρας, η οποία οδηγεί στον κύριο θάλαμο, υπάρχει γραπτή επιγραφή: «Λύσωνος – Καλλικλέους των Αριστοφάνου». Ψηλά στα ημικυκλικά τύμπανα των τοίχων είναι ζωγραφισμένα δύο σύνολα οπλισμού: Στο ένα τύμπανο βλέπουμε δύο κρεμασμένα σπαθιά, δύο περικεφαλαίες, δύο περικνημίδες και στο κέντρο μια ασπίδα με το οκτάκτινο μακεδονικό αστέρι. Στο άλλο τύμπανο έχουμε δύο κρεμασμένα σπαθιά, δύο πανοπλίες του βαρέως μακεδονικού ιππικού και στο κέντρο μακεδονική ασπίδα την απεικόνιση της οποίας συναντούμε πολλές φορές και στα νομίσματα του κοινού των Μακεδόνων.

Στους τρεις τοίχους, υπάρχουν δύο σειρές από ορθογώνιες κόγχες στις οποίες βρέθηκαν αγγεία καθώς και στάχτες με τα υπολείμματα των καμένων οστών των νεκρών. Συνολικά βρέθηκαν είκοσι δύο κόγχες, από τις οποίες πέντε ήταν κενές. Πάνω από κάθε νεκρική θήκη είναι γραμμένο το όνομα του νεκρού. Από ό,τι φαίνεται στις επάνω θήκες είχαν ταφεί οι άνδρες της οικογένειας, ενώ στις κάτω οι γυναίκες τους. Τα μέλη της οικογένειας είχαν σημαίνουσα θέση στη στρατιωτική ιεραρχία της Μίεζας, όπως φαίνεται από τα στρατιωτικά εξαρτήματα που εικονίζονται στα τύμπανα του τάφου.

Στη στενή πλευρά απέναντι από την είσοδο, υπάρχουν οι θήκες του Λύσωνος, του μεγαλύτερου από ό,τι φαίνεται από τους γιους του Αριστοφάνους και της συζύγου του Δημαρέτης Ζωίλου, ενώ από κάτω οι θήκες των αδελφών του, δηλαδή του Καλλικλέους μαζί με της συζύγου του Φίλας Αριστέου, και του Εύιππου μαζί με της συζύγου του, Σπάρτης Λύσωνος, κόρης του μεγαλύτερου αδελφού αυτού. Στις θήκες της αριστερής μακριάς πλευράς είχαν ταφεί οι αρσενικοί απόγονοι του Λύσωνος μέχρι τέταρτης γενιάς, ενώ δεξια είχαν ταφεί οι αρσενικοί απόγονοι του Καλλικλέους μέχρι τρίτης γενιάς. Ο Εύιππος φαίνεται ότι δεν άφησε απογόνους.

Κατά τον Μακαρονά τα παλαιογραφικά τεκμήρια των επιγραφών, ο διάκοσμος και η αρχιτεκτονική του μνημείου επιτρέπουν την χρονολογική τοποθέτηση του στα χρόνια της βασιλείας του Περσέα, του τελευταίου δηλαδή ηγεμόνα της δυναστείας των Αντιγονιδών.
Ο τάφος αυτός -που αποτελεί σπάνιο δείγμα της ελληνιστικής ταφικής αρχιτεκτονικής- ανακαλύφθηκε το 1942 και δεν είναι επισκέψιμος για το κοινό, καθώς για λόγους προστασίας των μοναδικών του τοιχογραφιών και επιγραφών παραμένει πλήρως καταχωσμένος στο έδαφος.

(Πηγές:
Α. Οικονόμου, Νάουσα. Ο τόπος, το χθες και το σήμερα… Νάουσα, 2005.
Χ. Σ. Ζάλιος, Τα Λευκάδια Νάουσας, Τα Ναουσαίϊκα, τεύχος 19, Ιανουάριος-Απρίλιος 2013)

 

  • Ο τάφος της Νιάουστας (του Kinch)

​Πρώτος ο Δανός αρχιτέκτονας Κ. F. Kinch, το 1887 ανέσκαψε και μελέτησε τον σημαντικό αυτό τάφο στα Λευκάδια γι' αυτό και πήρε το όνομα του. Ο Kinch τα έτη 1887,1889 και 1892 στο πλαίσιο της μελέτης του, έκανε εκτός των άλλων, σχέδια και ζωγραφικές αναπαραστάσεις από τις τοιχογραφίες που υπήρχαν τότε στο εσωτερικό του τάφου. Δυστυχώς σήμερα οι τοιχογραφίες έχουν καταστραφεί και ό,τι γνωρίζουμε για αυτές είναι από τα σχέδια που διασώθηκαν από τον Kinch.

Η σημαντικότερη απεικόνιση που υπήρχε, ήταν στο βάθος του θαλάμου στον ανατολικό τοίχο. Σε αυτήν βλέπουμε ένα μακεδόνα ιππέα, να επιτίθεται με το δόρυ του εναντίον ενός Πέρση πεζού που προσπαθεί να αμυνθεί κρατώντας μια μακεδονική ασπίδα. Ο τάφος είναι διθάλαμος, με καμαρωτή στέγη στο θάλαμο και επίπεδη στον προθάλαμο. Ήταν καλυμμένος με τύμβο ύψους 2,50 μέτρων.

Η πρόσοψη του είναι δωρικού ρυθμού και η είσοδος περιβάλλεται από δύο παραστάδες. Στο εσωτερικό υπήρχαν έγχρωμες απεικονίσεις οι οποίες όμως δυστυχώς έχουν καταστραφεί. Χρονολογείται στο πρώτο μισό του 3ου αι. π.Χ. Η μελέτη δημοσιεύτηκε από τον Kinch στα πρακτικά της Δανικής Ακαδημίας το 1920. Το 1970 μετά από εργασίες καθαρισμού και συντήρησης από την Αρχαιολογική Υπηρεσία έγινε η αποκατάσταση του τάφου στη σημερινή του μορφή.

(Πηγή: Χ. Σ. Ζάλιος, Τα Λευκάδια Νάουσας, Τα Ναουσαίϊκα, τεύχος 19, Ιανουάριος-Απρίλιος 2013)

Φόρμα Σχολίων

Plain text

  • Δεν επιτρέπονται ετικέτες HTML.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.
CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
1 + 1 =

Solve this simple math problem and enter the result. E.g. for 1+3, enter 4.